Of je worst lust!

Mijn wederhelft kreeg een gouden ring aangeboden toen hij de straat wilde oversteken. Met draaiende motor en hand op het stuur, prees een 'toerist' deze geweldige koop aan. Helaas zag de ring eruit alsof die uit een verrassingsei van de kermis was gekropen, dus manlief stonk er niet in. 

Mijn vader werd een keer staande gehouden door een vertegenwoordiger die aan het eind van zijn werkdag naar huis wilde, maar nog van zijn laatste supergoede messenset af wilde en deze daarom voor een vriendenprijsje aan de oude heer aanbood. Eenmaal thuis drong het pas tot het slachtoffer door dat hij waarschijnlijk was opgelicht - hij vroeg het mij later na te zoeken en dat bleek helaas te kloppen.

We worden overal gewaarschuwd voor valstrikken en mooie praatjes, maar er is vrijwel geen ontkomen aan.

Gisteren moest ik er zelf aan geloven, gelukkig was het een milde variant. Ik dacht bij de Hema uit mijn ooghoek gezien te hebben dat de bekende rookworsten tegenwoordig ook geseald in de koeling liggen. Omdat mijn familie in Spanje deze traktatie standaard als verzoek opgeeft als we vragen wat we nog uit Nederland mee kunnen nemen, was ik hierover heel verheugd. In het schap zag ik dat er verschillende smaken waren, maar ik moest 'de enige echte' hebben en die was nog afgeprijsd ook. Maar eenmaal thuis bleek het niet om rookworst, maar 'ookworst' te gaan. Dat het een plantaardige variant betreft, had ik niet gezien, omdat daar de voordeelsticker overheen was geplakt; ik vermoed met opzet. Natuurlijk heb ik gewoon niet goed op de verpakking gekeken, maar het gevoel opgelicht te zijn, is ook verklaarbaar. De vegetarische worst onderscheidt zich op het oog in niets van de ware 'enige echte'. 

Ik heb dit warenhuis al eerder deze maand op iets soortgelijks betrapt. Ze hadden de koffiecups in de aanbieding, 20 stuks voor maar €5.39. Maar onderin het vertrouwde schap lagen ook de XXL dozen met 50 stuks en die kosten €10,99. Ik mag dan dyscalculie hebben, maar hier trapte ík zelfs niet in. 

En er zijn talloze voorbeelden. Zo lijkt de huismerkcola sprekend op de Coca-Cola, tot en met het sierlettertje aan toe. Bij de kippenbouillon in blokjes is er alleen een vogel over de fabriek is gevlogen en krabsticks heten waarschijnlijk zo, omdat je er jeuk van krijgt. 

Om nog even terug te komen op de ookworst - nee spellingscorrector, mijn toetsenbord zit niet vast -, als mensen geen vlees meer blieven, doe dat dan ook niet. Een paddenstoel is een paddenstoel, een blok tofu, gewoon tofu en, zo populair onder veganisten dat 'ie niet aan te slepen is: een aubergine is een aubergine (de dubbele betekenis als emoji daargelaten).

En wat is nu mijn eindoordeel na 15 minuten in het plastic (!) opwarmen in heet water: zelfs de hond kan er geen worst van maken, of om het nog mooier uit te drukken: het bekomt me als de hond de knuppel na het stelen van de worst. Zoek die maar eens op. 

Wat de boer niet kent...

Het is overal en bijt aan twee kanten: angst voor de ander. Alles wat vreemd is, is eng en moet worden gewantrouwd, en dat staat begrip en dialoog in de weg. Met AI en al het nepnieuws wordt het er wat dat betreft niet beter op. Maar als ik het supermarktblaadje mag geloven is er culinair geen vuiltje aan de lucht. Daar integreren we erop los, of je het nou lekker vindt of niet, met als uitgangspunt de oerhollandse keuken - voor zover die al bestaat. Denk aan stamppot, stroopwafels, aardappels-groente-vlees en appeltaart. Deze ikonen moeten op de schop, het kan anders, laten we het 'omdenken' noemen. Dus wat kunnen we zoal verwachten: kaaswafels met stroop, andijviestamppot met kimchi en als klap op de vuurpijl stroopwafelappeltaart met misokaramel. 

Het komt op mij over als de stuiptrekkingen van mensen die niet meer weten waar ze het zoeken moeten en dat terwijl ze ooit alleen 'authentieke' pannenkoeken hebben leren bakken uit een Koopmanspakje. 

De kruisbestuiving mag origineel klinken, de combi's die worden gemaakt zijn juist weer erg voor de hand liggend (ze staan dan ook in de Allerhande). Miso, kimchi, matcha, gochujang; al deze producten hebben al lang klompen aan en worden gretig door de superwindmolens over ons vlakke land uitgewaaierd. 

Maar wacht eens even: als we om ons heen kijken, niet op zoek naar 'die ander', maar juist naar de buur, dan klopt het allemaal toch wel weer. In mijn buurt woont naast de rasechte Noorderling, ook een Vietnamees, Japanner, Indonees, Turk, Marokkaan, Afgaan. Sterker nog: Amsterdam herbergt maar liefst circa 180 nationaliteiten!

Ik geef toe: dan mag er best een vleugje pul biber over de asperge. 

Het platte land

Kinderen kunnen gemeen zijn, soms zonder het door te hebben. Tegenwoordig wordt het meer er- of herkend dan vroeger. Een klasgenoot van mij kreeg de bijnaam 'bubbeldekker', want haar achternaam was Dekker en ze droeg een bril. Rood haar verduvelde direct het hart van de plaaggeest. De achternaam 'Hamerslag' werd 'Hagelslag' en dan lachen natuurlijk. Het venijn werd door de plagers niet gevoeld, maar stak voor de geplaagden des te meer. Dat het soms blijvend letsel en onzekerheid opleverde, dat wist alleen het slachtoffer, of is dat tegenwoordig 'de tot slachtoffer gemaakte'? 

Het is een goede ontwikkeling dat er veel meer aandacht is voor pesterij, zeker nu dat via social media niet meer binnen de perken van het schoolplein blijft stuiteren, maar als een tsunami over een kind heenkomt. 

Ergens de angel uithalen is altijd goed; enkele uitzonderingen daargelaten.

Mijn opa probeerde mijn broer en mij vroeger aan een eigen groentebed in de moestuin te krijgen, maar dat lukte niet echt. We bleven altijd steken bij radijsjes en een enkele wortel. Als we dan eindelijk oogsten, bleken die rode knolletjes niet te vreten zo scherp. We waren niet heel ongehoorzaam, maar hierbij trokken we een lijn.

We vonden ons soms ook best 'zielig', want de aalbessen waren wrang en zaten vol pitjes, ook de zwarte bessen waren niet zoet, de kruisbessen slijmerig, van de zure appeltjes kregen we buikpijn en de tuinbonen hadden bittere schillen die ook nog eens oogden als de verschrompelde huid van een kettingroker. Allemaal 'confronterend'.

Maar net als bij het pesten, is er veel veranderd. 

De radijzen die ik vanmorgen op het Buikslotermeerplein kocht, smaken als waterballonnen.

De pit is uit de aubergine, het bittere is uit de spruit, ook van de witlof hoeven we niks te vrezen en kruisbessen en zwarte, zijn vervangen voor blauwe bessen die zo onnatuurlijk bol staan, dat je meteen weet dat ze voor de bulk en niet voor de smaak zijn gekweekt.

Pieken en dalen kennen we, net als in ons landschap, ook in onze producten niet meer.

Een bewijs van deze ontwikkeling zie ik in een programma over een Italiaanse pruimtomaat die van origine (met een bescherme status) uit een gebied bij Napels komt, maar nu ook op een synthetisch bedje in een Nederlandse kas vertoeft. Hij ligt pront in de super, terwijl deze soort niet geschikt is voor verse bereidingen; de pruimtomaat is vlezig en melig en speciaal voor puree, soep en saus. Maar weten 'wij' veel. De Nederlandse handelsman ziet kansen in de populariteit van de blikken Mutti (met de echte san marzano tomaat) die samen met de (door koperen walsen geperste) spaghetti van Molisana voor veel geld in de schappen liggen. De Hollandse tomaten krijgen zonder ooit voet in de grond te kunnen zetten, sondevoeding en kunstmatig zonlicht, en dragen, als grootste verdienste, bij aan een record: Nederland levert de meeste tomaten ter wereld. Dat ze in niets naar het origineel smaken, maakt dan helemaal niet uit. Ik moet toegeven: qua watermanagment doen we het heel goed, ook in die tomaten, maar ik betreur de smaakvervlakking en zou nu wel willen dat ik weer in zo'n pittig radijsje kon bijten. 

Slim, slimmer, slimst

Het is vast van alle tijden: het idee dat onze generatie slimmer is dan de vorige. Dankzij de voortgang in de wetenschap worden we ook steeds gezonder en ouder. Maar worden we ook gelukkiger? Een ideaalbeeld van ontspannen in een fauteuil zitten bij een knetterend haardvuur met een sigaartje en een glas whisky; dat is er niet meer bij. Nu zuigen we een vitaminedrankje uit een plastic zakje na 20 minuten zweten op de hometrainer en laten we om de zoveel tijd een volledige bodyscan maken. Je moet er wat voor over hebben om oud te worden. En dan heb ik het nog niet over alle botox en foefjes die onze ouderdom verhullen. Een strakke huid oogt nu eenmaal goed, al betekent het wel dat er niemand voor je opstaat als je met slechte knieën de tram inschuifelt. 

Nee, we zijn goed bezig. En als het gezicht wel strak is, maar het buikje nog niet, dan zetten we daar ook een spuitje in. Dat dat vervolgens een levenslang abonnement betekent en verlies van broodnodige spierkracht, dat mag de pret niet drukken. We doen het voor dat ene commentaar bij de selfie op Insta:"Meid, looking GOOD!"

"Maar, kind," kucht de sigaarrokende dame die nog een klontje in het glas laat vallen voor een tweede bodem, "wat zie je er gejaagd en roodaangelopen uit, heb je het wel naar je zin?"

"Nu even niet ma, ik moet nog douchen en dan heb ik een afspraak bij de nagelsalon, en zet alsjeblief een raam open, getver." 

Ma zakt weer in haar stoel en neemt een trek van haar Cohiba. Ze kijkt naar de rook die langzaam opstijgt en geniet van het moment. 

Ma weet natuurlijk best dat roken en drinken de gezondheid niet bevorderen, maar ze is niet aan de antidepressiva en ligt op haar eigen bank, niet die van de psychiater. Ze knaagt geen proteïnerepen die naar karton smaken en omdat ze geen zware gewichten hoeft te tillen of lang wil sprinten, hoeft ze ook niet aan de Creatine. Ze denkt ook niet dat ze dommer is dan de generatie van haar dochter, die haar kennis haalt van TikTok en het huidige voedingsadvies van de Amerikaanse minister van volksgezondheid. 

 Die Kennedy is recent met nieuwe voedingsadviezen gekomen, waarbij mager en plantaardig is vervangen voor (runder!)vet en rood vlees. In tegenstelling tot vorige rapporten, wordt nergens vermeld welke studies deze nieuwe inzichten onderbouwen. Het is heel goed mogelijk dat Kennedy's Make America Healthy Again vooral is gebaseerd op de adviezen van biljardairs uit de vleesindustrie die straks een dansje maken in de nieuwe balzaal van de knotsgekke president. 

Ondertussen ben ik domweg gelukkig zonder TikTok en dochter, maar met een luie stoel, soms een sigaar, elke dag een glas wijn, een goed humeur; en een dikke middelvinger.

Ongestoord genieten

Er staat een stukje in de krant over een mogelijk nieuwe trend: alleen uit eten gaan. Ik lees het met verwondering, want er wordt gedaan alsof dit een nieuw fenomeen is, maar dat gaat voor mij niet op, als ik even bedenk wat mijn ervaringen zijn. 

De eerste keer dat ik alleen uit eten ging, was toen ik nog niet zo lang in Amsterdam woonde, dus dat moet ergens in de jaren 80 zijn geweest. Ik wilde uitvinden of ik me alleen op mijn gemak zou voelen, omdat ik al zo lang een vriendje had (en nog steeds 'heb') en samenwoonde (ook nog steeds). Dus ik had gereserveerd bij Schransen bij Jansen in de Handboogsteeg. Ik kreeg een tafeltje op de entresol en werd prima geholpen. Voor de zekerheid (lees: om me een houding te geven) had ik een boek meegenomen, maar ik vond verstilling en een beetje rondkijken eigenlijk prima. Bij het eten, ik weet niet meer wat, bestelde ik een glas edelzwicker, niet omdat ik daar iets vanaf wist, maar omdat het lekker bekte - spreek zelf maar eens uit. 

Toen ik een cursus papierrestaurantie volgde in Florence (ook nog in de vorige eeuw), werd ik tussen de middag vaak lastig gevallen door hitsige machos als ik wat wilde eten op een bankje in het park. Uiteindelijk koos ik ervoor om rond de markthallen in een kleine zaak een goedkope dagschotel te nemen, aan een tafeltje alleen, tussen de drukke kooplui die mij (gelukkig) geen blik waardig gunde. Er kwam standaard een fles wijn op tafel, waarvan de consumptie met een liniaal werd afgelezen. Ik had het er prima naar mijn zin. 

Tot ongeveer 5 jaar geleden kwam ik veel in Kaapstad. Ook daar at ik vaak alleen en ik werd vrijwel altijd in de watten gelegd, maar zeker niet uit medelijden. Het was eerder omdat ik zichtbaar zat te genieten. Als je alleen eet, word je veel minder afgeleid en min of meer gedwongen om al je zintuigen te gebruiken. Stel je toch eens voor dat je een tafeltje krijgt, pal aan zee, met uitzicht op een buitelende zeehond, terwijl je de zilte zeelucht opsnuift en op de achtergrond een lekker muziekje hoort. Ik krijg warme 'melkbolletjes', een heerlijk gekoelde wijn en sappige mosselen in een Thaise saus. Simon, 'my waiter of the day', is ook nog eens een verre neef van m'n vriendin; ook daardoor zorgt hij ervoor dat het mij aan niets ontbreekt. 

Nu ik er zo aan terugdenk, kan ik eigenlijk niet wachten weer eens in m'n uppie op stap te gaan en ik kan het iedereen aanraden. 

Knollen en citroenen

Het valt niet altijd mee, maar het valt ook niet altijd tegen. Een filosofietje van de koude grond, maar ik moest daaraan denken toen ik, nu hartje winter, over de markt liep. Die is hier niet groot, maar gemoedelijk en biedt voor bijna elk wat wils. Ik loop langs grote bakken met tweedehands kleding, gelakte Thaise kip, Senegaleese heuptasjes en portemonees, tweedehands boeken, kaas, vlees en vis in vele varianten en een stal met oesters en mosselen.

Nou ja, die laatste is er even (?) niet, want meneer haalt zijn schelpen uit het etang van Thau en daar mag niet geoogst worden in verband met een poepbacterie in het water. Het verbod werd net voor oud en nieuw opgelegd en dat betekent een grote strop voor de diverse oesterkwekers daar, want juist op de avond van de 31ste laat heel Frankrijk zo'n zilt wondertje in de mond glijden. 

Een klein weetje: volgens een Europese studie uit 2022 worden in Frankrijk oesters in de detailhandel verkocht voor gemiddeld €6.50 per kilo en in Nederland is dat €19,30.

Terug naar de markt. Er zijn ook een paar groente- en fruitkramen, met producten van klein, zanderig en bio van klein perseel, naar grote bakken met knotsen van preien en megakroppen sla, tot mooie kistjes met opgetaste aubergines en courgettes. Maar in dit seizoen, waarin de spoeling toch dun is, bestaat het merendeel van de vitaminebronnen uit knollen en citrusvruchten. En mon dieu wat is daar een keuze in! 

Er zijn ramanassen en radijzen in alle kleuren en formaten, ook nog eens variërend in scherptediepte. Daarnaast liggen allerlei soorten knollen en rapen, in wit, geel, roze of gemarmerd, van formaatje pingpong- tot voetbal. 

En de citrusvruchten...naast de Corsicaanse cedrat (een grote citroen met hele dikke schil) is hier tegenwoordig zelfs verse yuzu te krijgen, al stond ik daar minder van te kijken dan van de 'orange chocolat' (een sinaasappel met een onappetijtelijk groen-bruin huidje) en de 'orange tarocco' (een Siciliaans halfbloedje). Uiteraard mag de keuze tussen pers en hand ook niet ontbreken en dan zijn er kistjes met mandarijnen al dan niet met blad en ook weer in verschillende 'tailles'. Het wachten is nog op de volbloed bloedsinaasappelen, terwijl de luxe supermarkt in Perpignan afleiding biedt met combava, kumquat en - altijd een bezienswaardigheid - heel soms een hand van buddha. 

Alsof dat nog niet genoeg is, hoor ik hier af en toe het 'snip-snip' van een snoeimes. De benedenbuur heeft zo'n ingewikkeld ding aan een lange stok en daarmee knipt hij telkens een paar citroenen uit de overvolle boom. Ik vroeg laatst of ik kon helpen, want vanaf de stoep hier voor ons, kan ik er gemakkelijk bij, maar hij was bang dat ik daarbij de takken zou beschadigen. Ik mocht er zelf wel vier (!) plukken, als ik dat wilde. Ja graag - ik voelde me niet beledigd - maar zonder hulpstok kreeg ik er, m'n arm tussen het gaas wurmend, maar één te pakken. 

Niet getreurd, want de de overtollige vruchten rollen de straat wel af en liggen daar dan voor het oprapen; hele 'gewone' citroenen die zo intens geuren dat het al zomer in mijn neus is. Zo ervaar ik al het winterse gure en zure toch als zoet.

Ada maar leut het

In 2009 schreef ik al eens een korte blog over de calçots, jonge 'preitjes' die op open vuur wordt geblakerd. Dat deden wij al die jaren geleden, zoals ook op de foto bij de tekst is te zien, in een kastanjepan op het vuur in de haard. Die haard zat in het appartement in Collioure dat we toen jaren achtereen huurden in het laagseizoen (herfst/winter). Hij was jaren niet gebruikt, maar wij kregen 'm aan de praat. 

Er brandde een keer een goed vuur in toen onze vriendin, tevens beheerder van die plek, bij ons op bezoek was. Zij zag toen niet, maar ik wel, dat het houten schot aan de voorkant van de schoorsteen langs de bovenrand diep oranje kleurde: het was aan het smeulen! Zodra Martine het huis uit was, hebben we het vuur gedoofd en water op het schot gesproeid. Zo wisten we een ramp te voorkomen. Daarna hebben we iets met repen aluminiumfolie gedaan tegen de hittedoorslag - dat hielp maar was natuurlijk niet echt veilig. 

Inmiddels wonen we iets verderop en hebben we de kachel die we in Amsterdam al hadden hier nu elke dag aan. Hij brandt snel en goed. Ik leg vaak een in folie verpakt ui, bietje, knoflookbolletje of aardappel naast het vuur, maar calçots bereiden lukt niet, omdat er deurtjes voor zitten - wel zo veilig!

Gisteren hoorde ik op de radio dat de eerste calçotada van het jaar een feit is. Als hier in Catalonië ergens 'ada' achter staat, betekent dat een eetfeestje rond een bepaald gerecht. Het bekendste is de ollada. Dat is een soep die oorspronkelijk in een olla wordt bereid: een grote pot die boven het vuur kan hangen. Gelaagd met vlees (of vis) aardappels en groente, levert dit altijd een flinke hoeveelheid 'godendrank' op, die door velen wordt genoten bij een 'ollada'. En zo bestaat er ook een cargolada (slakkenfestijn) en dan de calçotada. 

Tijdens de uitzending over dit evenement leerde ik nog meer. De calçot is een uiensoort die hier wordt geoogst van december tot maart. De boer die hierover vertelde, begint met zaad, dat hij in april zaait. De uien trekt hij vervolgens in de zomer uit de grond, laat deze drogen en wacht dan tot oktober voordat hij ze herplant. De bollen worden afgesneden (bijna door de helft) en dan in geulen in de grond gelegd tot ze beginnen te spruiten. Daarna worden ze bedekt met aarde. Om de stelen wit te houden, wordt er veel zand omheen geschept. Deze landbouwer hoopt vervolgens op bewolkt weer, want dat helpt ook om de stelen die boven de aarde uitgroeien wit te houden; eenmaal uitgegroeid zijn ze klaar. Met een flinke homp aarde/klei worden ze geoogst. Dat er, als je ze in bosjes koopt, meestal nog veel zand aankleeft, is helemaal niet zo erg, want de buitenkant eet je niet. 

De preitjes worden in een grillrekje of gewoon gemoedelijk naast elkaar op de barbecue gelegd en kort rondom geroosterd, zeg maar gerust geblakerd. Eenmaal zwart, worden ze van het vuur gehaald en in bosjes in een krant gewikkeld. 

Hallo pers! Nooit stoppen met kranten uitgeven! Ik maak er ook graag het vuur mee aan en zie niet zo snel een alternatief, dat zal voor de calçotgrillers ook gelden. 

Vervolgens garen de sprieten in hun papieren jasje nog even door, totdat ze aan tafel worden geserveerd. Daar wacht de hongerige feestganger, meestal uitgerust met slabbetje en vingerdoekje. De buitenste bladeren worden niet gegeten, maar de zachte blanke kern wel. Deze wordt besmeerd met saus en vervolgens naar binnen 'gekiept' - het hoofd moet naar achteren alsof er een sabel wordt ingeslikt, een houding die ons wel bekend is van de haring en/of asperge. 

De saus wordt vaak simpelweg verkocht  als 'salsa de calçots', maar heet romesco - op basis van rijpe tomaten, knoflook, amandel en/of hazelnoot en rode paprika. 

Je kunt je wel voorstellen dat het eetritueel iets theatraals heeft, niet voor in de huiskamer dus, maar gezellig met vrienden, bekenden of vreemden rond de tafel. Lachen, gieren, 'slurpen'; en geen 'amen', maar 'ada'.